Η Αναπαράσταση της 23ης Μαρτίου 1821 τότε και τώρα

19 Μαρτίου, 2026
11:39 πμ

Του Αρχιμανδρίτου Φιλίππου Χαμαργιά Πρωτοσυγκέλλου Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας

Ο μήνας Μάρτιος είναι για την πόλη της Καλαμάτας, μήνας εορτασμού, ιστορικής μνήμης και ευθύνης, αλλά και προετοιμασίας, τόσο για τον εορτασμό της Εθνικής Εορτής της Ελληνικής Επανάστασης της 25ηςΜαρτίου 1821, όσο και του τοπικού εορτασμού της Απελευθέρωσης της Καλαμάτας, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 23 Μαρτίου, επειδή στις 23 Μαρτίου 1821 οι Έλληνες επαναστάτες κατέλαβαν την πόλη από τους Οθωμανούς, γεγονός που θεωρείται από τα πρώτα μεγάλα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Οι εκδηλώσεις γίνονται κυρίως στην Πλατεία 23ης Μαρτίου και στον Ιστορικό Ιερό Ναό των Αγίων Αποστόλων Καλαμάτας.

Ως Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας και Εκκλησιαστικός Τελετάρχης κατά τις μεγάλες εορτές και επετείους, από την πρώτη ημέρα της ανάληψης των καθηκόντων μου, ανέτρεξα σε ιστορικά αρχεία και ντοκουμέντα, προκειμένου να αποκτήσω μια πλήρη εικόνα των τελουμένων κατά τις τιμητικές και εορταστικές εκδηλώσεις αυτών των ιστορικών γεγονότων.

Ένα από τα πρώτα και αδημοσίευτα, έγγραφα, που ανέσυρα από το Ιστορικό Αρχείο της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας, είναι και το πεντασέλιδο έγγραφο, διά γραφομηχανής, του μακαριστού Μητροπολίτου Μεσσηνίας Χρυσοστόμου Α’ (Δασκαλάκη), το οποίο τιτλοφορείται “ΟΔΗΓΙΑΙ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΗ ΕΚΤΕΛΕΣΙΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 23ης ΜΑΡΤΙΟΥ” και φέρει χρονολογία 1961, συνταχθέν λίγες ημέρες προ του αιφνίδιου θανάτου του, επισυμβάντοςτην 16η Απριλίου 1961, αποκτώντας συγχρόνως έναν ιδιαίτερο συμβολισμό και αφήνοντας τις Οδηγίες αυτές παρακαταθήκη στις επόμενες γενεές.

Η ανάδειξη, του ιστορικού τούτου εγγράφου, πραγματοποιείται προκειμένου να θυμηθούν οι παλαιότεροι και να μάθουν οι νεότεροι, τόσο την, με θρησκευτική ευλάβεια, τήρηση των οδηγιών, όσο και την αθρόα συμμετοχή των κατοίκων από την εποχή εκείνη.

Η λεπτομερής καταγραφή και παράθεση των οδηγιών αυτών, μας θυμίζει, πρόσωπα, τοπωνύμια, ακόμα και κτίρια της εποχής εκείνης, εκ των οποίων άλλα παραμένουν αναλλοίωτα έως σήμερα, ενώ άλλα θυσιάστηκαν στον βωμό της ανάπτυξης και εξέλιξης. Ασφαλώς σήμερα δεν υπάρχουν, ούτε το φωτογραφείο Κεχάεφ, ούτε τα καταστήματα του Δαμηλάτη, του Τσιντέα, το βιβλιοπωλείο Μανίνου, ούτε τα κηπάρια επί της Πλατείας 23ης Μαρτίου, υπάρχουν όμως άνθρωποι που εργάστηκαν σε αυτά, που συναντήθηκαν, που τα έζησαν.

Όπως επίσης σήμερα δεν υπάρχουν τα Γυμνάσια Αρρένων και Θηλέων, το Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο, ούτε και ο Τελετάρχης Μαστρογιαννόπουλος. Υπάρχουν όμως πολλοί εκ των αποφοιτησάντωναπό αυτά και διδαχθέντων την Ιστορία χωρίς παραμορφωτικούς φακούς.

Διακρίνουμε επίσης ορισμούς και λέξεις, οι οποίες ίσως να φανούν άγνωστες στους σημερινούς νέους, όπως π.χ. “το κοντόν” που αναφέρεται στο κοντάρι της Σημαίας ή η φράση “με μέτωπον κατά μεσημβρίαν” που σημαίνει “κοιτώντας προς τον Νότον”.

Αίσθηση προκαλεί επίσης η λεπτομερής πρόβλεψη, της ώρας, του τόπου που θα πρέπει να στέκονται όλοι, ακόμα και του μέτρου απόστασης του ενός από τον άλλον. Μια εικόνα ευταξίας και μεγαλοπρέπειας, όχι εντός ενός επιβλητικού κτιρίου ή μιας αίθουσας εκδηλώσεων, αλλά στην πλατεία, στους δρόμους, στα πεζοδρόμια, παντού!

Τιμώντας λοιπόν την ιστορική μνήμη, την διάθεση συμμετοχής και το πατριωτισμό των ανθρώπων τότε, παραθέτουμε αυτούσια αντιγραφή, σε μονοτονικό σύστημα γραφής (προς διευκόλυνση του ηλεκτρονικού Τύπου), αντί του πολυτονικού του πεντασέλιδου εγγράφου, και ευχόμαστε να βρει μιμητές και σήμερα.

ΟΔΗΓΙΑΙ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΙΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 23ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑ 1961

Ώρα 2 μ.μ.: Το Γυμνάσιον θηλέων (παραλαβή Σημαίας) δέον ναευρίσκεται προ της Νομαρχίας. Παραλαβή Σημαίας και αναχώρησιςώρα 2.25, συνοδευομένη υπό αντιπροσωπείας ένοπλων δυνάμεων, τουκ. Δημάρχου, του Δημοτικού Συμβουλίου, καθώς και της Φιλαρμονικής Δήμου.

Ώρα 2.45 μ.μ.: Άφιξις πομπής εις χώρον επάρσεως και παράδοσιςΣημαίας προς έπαρσιν εις δυο φουστανελλοφόρους, οι όποιοι δέον ναευρίσκωνται επί τόπου ως φρουροί του κοντού από της 2.15 μ.μ.

Επίσημοι Ώρα 2.40 μ.μ. δέον να ευρίσκωνται εις χώρον πρό της Προτομής Πετρόμπεη και επί του καταστρώματος τής πλατείας διά την έπαρσιν, λαμβάνοντες θέσιν μερίμνη του Τελετάρχου κ.Μαστρογιαννοπούλου εις απόστασιν 5 μέτρων από του κηπαρίου.

Η μπάντα της Μεραρχίας την 2.15 μ.μ.· δέον να έχη λάβη θέσινβορείως και πρό της Προτομής του Ν. Πολίτου προς απόδοσιν τιμών εις επισήμους.

Η μπάντα του Δήμου θα παιανίση την έπαρσιν, λαμβάνουσα θέσινδεξιά του κηπαρίου Πετρόμπεη.

Μετά την έπαρσιν: Αι μαθήτριαι αποχωρούν διά τής οδού Αναγνωσταρά εν παρατάξει, παραμένουν δε οι δύο φουστανελλοφόροιως φρουροί της Σημαίας, τοποθετούμενοι ένθεν και ένθεν του κοντού με μέτωπον προς μεσημβρίαν.

Οι φιλοξενούμενοι πρόσκοποι των αντιπροσωπειών Περιφερειών Πελοποννήσου θα τοποθετηθούν προς παρακολούθησιν του προγράμματος πρό του περιπτέρου του κηπαρίου Ν. Πολίτου καιπαραπλεύρως μπάντας Μεραρχίας.

Η χορωδία του Γυμνασίου θηλέων πρέπει να λάβη θέσιν εις δεξιόν του κηπαρίου Πετρόμπεη επί του πεζοδρομίου πρό Καταστήματος ψιλικών Οικονομάκου, όπου και θα παραμείνουν μέχρι τέλους της αναπαραστάσεως όποτε θα αποχωρήσουν διά της οδού Υπαπαντής εις χώρον συντάξεως προς παρέλασιν.

Ο Κλήρος και το Εκκλησιαστικόν Φροντιστήριον μετά της Εικόνας,δέον να έχη αφιχθή και λάβη θέσιν 5 λεπτά πρό της επάρσεως επί του καταστρώματος της πλατείας δεξιά της Προτομής Πετρόμπεη μεμέτωπον προς, τον κοντόν. Άμα τω πέρατι της επάρσεως θα προωθηθήμέχρι του Ναού, θα τοποθετήση την Εικόνα έξωθι της μεσημβρινής θύρας και εις το δεξιόν αυτής και θα λάβη θέσιν παρατάξεως ένθεν καιένθεν της οδού μερίμνη του Εκκλησιαστικού Τελετάρχου.

Οι επίσημοι μετά την έπαρσιν θα ακολουθήσουν τον Σεβασμιώτατονκαι θα λάβουν θέσιν αι μεν πολιτικαί αρχαί εις το δεξιόν, έξω του Ναού μέρος, αι δέ στρατιωτικοί εις το αριστερόν. Εντός του Ναού θαεισέλθουν μόνον: Υπουργοί, Νομάρχης, Βουλευταί, Δήμαρχος,Ακαδημαϊκοί, Στρατηγοί, Πρόεδρος Πρωτοδικών, Εισαγγελεύς μετά των κ.κ. Πρωτοδικών και αντεισαγγελέων, Προέδρος Δημοτικού Συμβουλίου μετά των κ.κ. Δημοτικών Συμβούλων, Γενικοί Επιθεωρηταί Μέσης και Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως, Πρόεδροι Δικηγορικού, Ιατρικού και Φαρμακευτικού Συλλόγων, Διοικητής Κ.Ε.Ν.Κ., Διοικητής Χωροφυλακής, Λιμενάρχης, Διευθυντής Νομαρχίας, Πρόεδρος Εργατικού Κέντρου, οι Πρόεδροι Εμπορικού καιΒιομηχανικού Επιμελητηρίου και Επαγγελματικού και ο σκηνοθέτης κ. Πελ. Κατσέλης.

Μετά την τοποθέτησιν των επισήμων έξω του Ναού ή μπάντα της Μεραρχίας αθορύβως θα προωθηθή και θα λάβη θέσιν εις την αρχήν της οδού Ηφαίστου, όπου θα παιανίση το πολυχρόνιον και τον ΕθνικόνΎμνον και ακολούθως θα επανέλθη εις την προηγουμένην θέσιν της πρότου Πολίτου .

Τρισάγιον: Μετά το πέρας της δοσολογίας ο Σεβασμιώτατος επίκεφαλής του Κλήρου καί των επισήμων κατευθύνεται εις τόν χώρονπρό του Πετρόμπεη. Οι επίσημοι λαμβάνουν θέσιν πρό του πρώην Καταστήματος Τσιντέα με μέτωπον προς ανατολάς, ο δέ Κλήρος έμπροσθεν του κοντού της Σημαίας.

Κατά το τρισάγιον ή μπάντα του Δήμου εκτελεί το «Αιωνία αυτών ή μνήμη» και επακολουθούν καταθέσεις στεφάνων: α) Υπουργού εκπροσώπου Κυβερνήσεως, β) Βουλή των Ελλήνων, γ) Ένοπλων Δυνάμεων, δ) Δημάρχου (Σημείωσις: Ό Δήμος Καλαμάτας δέον ναμεριμνήση διά την κατασκευήν των στεφάνων, τα οποία να ευρίσκονταιεπί τόπου πρό της 2 μ.μ.). Μετά την κατάθεσιν και του τελευταίου στεφάνου, η χορωδία του Γυμνασίου Θηλέων υπό την Δ/νσιν του κ. Μιχ. Παπασταθοπούλου θα εκτελέσῃ τον Ύμνον των Προγόνων, τη συνοδεία της Φιλαρμονικής του Δήμου.

Αναπαράστασις: Ευθύς μετά τον Ύμνον των Προγόνων αρχίζει ημετάδοσις από μικροφώνου περιγραφής των Ιστορικών γεγονότων καιακολουθεί είσοδος των μπουλουκιών, τα οποιία οφείλουν ναευρίσκωνται εις τους τόπους εκκινήσεώς των, έτοιμα τα αργότερον την 4ην μ.μ. ώραν. Σημεία εκκινήσεως μπουλουκιών και η σειρά εισόδου αυτών ορίζονται ως εξής:

Παπαφλέσσας Όπισθεν Πανθέου και επί της οδού Νέδοντος

Πετρόμπεης: Επί της πλατείας Αγίου Νικολάου

Κολοκοτρώνης: Επί της πλατείας Υπαπαντής παρά το φωτογραφείονΚεχάεφ.

4) Παπατσώνης -Αναγνωσταράς: Επί της πλατείας Βασιλέως Γεωργίου, παρά την Προτομήν Παπαφλέσσα.

Άφιξις μπουλουκιών: Άμα τη αφίξει των επί της πλατείας 23ης Μαρτίου, τα μπουλούκια θα λάβουν τάς έξης θέσεις:

α) Παπαφλέσσας: Πρό του καταστήματος Αφών Λυμπεροπούλου. Ή κεφαλή του μπουλουκιού θα σταματήση επι της ασβεστωμένης γραμμής.

β)Πετρόμπεης: Διά της οδού Αναγνωσταρά θα προωθηθή εις την πλατείαν 23ης Μαρτίου και θα λάβη θέσιν εις το ύψος των Καταστημάτων Στεφανούρη – Σμυρνιού και Αφων Δαμηλάτη και μέχρι της ασβεστωμένης γραμμής.

γ) Κολοκοτρώνης: Εις το κέντρον της οδού Υπαπαντής, πρό τουκαταστήματος ποδηλάτων Καπόγιαννη και μέχρι της ασβεστωμένης γραμμής.

δ) Παπατσώνης – Αναγνωσταράς: Διά της οδού Αριστομένους-πλατείας 23ης Μαρτίου θα τοποθετηθούν μέχρι της ασβεστωμένης γραμμής πρότου Βιβλιοπωλείου Μανίνου.

Οδηγίαι διά τα μπουλούκια: Μόλις φθάνει το κάθε μπουλούκι εις τον χώρον παραμονής του ο καπετάνιος θα αφιππεύη με μεγαλοπρέπειαν,ενώ ένας ιπποκόμος θα κρατάη τους χαλινούς του αλόγου και έτερος θατον βοηθή κατά την αφίππευσιν. Εν συνεχεία και αργά, αλλά μεσταθερόν βήμα και αρρενωπόν παράστημα θα προχωρή εις τον τόπονόπου θα αναμένη ο Κλήρος, ακολουθούμενος εις μικράν απόστασιν υπότου βοηθού ιπποκόμου του. Ο Παπαφλέσσας ο οποίος θα φθάσηπρώτος, θα αφήση τόν Παπα – Τούρταν να προηγηθή με τον Σταυρόνκαι θα πάρη ούτος θέσιν πλαγίως και εις το αριστερόν του Κλήρου. Ακολούθως ο Παπαφλέσσας θα προχωρήση προς τον Σεβασμιώτατον,θα ασπασθή το Ευαγγέλιον και την χείρα του και θα λάβη θέσιν πλησίον τού μικροφώνου. Ο Πετρόμπεης θα ακολουθήση την ιδίαν διαδικασίανμε την εξής προσθήκην / Μετά τον ασπασμόν του Ευαγγελίου και της χειρός του Σεβασμιωτάτου θα ανταλλάξη αδελφικόν πατριωτικόνχαιρετισμόν μετά του Παπαφλέσσα και θα λάβη θέσιν παρά το πλευρόντου. Οι άλλοι τρεις οπλαρχηγοί θα πράξουν τα αυτά και έκαστος κατά, την άφιξίν του θα ανταλλάσση αδελφικόν ασπασμόν μετά των άλλων καπεταναίων, ενώ οι καπεταναίοι θα μεταβαίνουν προς την θέσιν του μικροφώνου θα αφιππεύσουν πάντες οι έφιπποι και θα κρατούν τούς χαλινούς.

Πυρά: Τρία λεπτά πρό της ενάρξεως της εισόδου των μπουλουκιών θααρχίσουν τα πυρά ομαδικά και μεμονωμένα. Εφιστάται ιδιαιτέρως ηπροσοχή των μπουλουκιών, όπως άμα τη αφίξει και τοποθετήσει των εις τάς προσδιωρισμένας θέσεις των παύσουν τούς πυροβολισμούς. Δι’έκαστον μπουλούκι σύνθημα καύσεως του πυρός θα είναι η αφίππευσιςτου καπετάνιου ταυ.

Μετά την τοποθέτησιν των καπεταναίων πλησίον του μικροφώνου θα ψαλή υπό των Ιεροσπουδαστών και των μπουλουκιών το «Τη Υπερμάχω» και εν συνεχεία η κορνέτα της μπάντας του Δήμου θασημάνη «Προσοχή» οπότε τα μπουλούκια θα γονατίσουν εν πατριωτική εξάρσει και σιγή και ο Κολοκοτρώνης θα απαγγείλη τον όρκον τουαρχαίου Αθηναίου. Μετά το πέρας του όρκου εγείρονται, ταμπουλούκια ζητωκραυγάζοντες (λευτεριά ή θάνατος, Τάν ή επι τάςκ.λ.π.).

Αι ζητωκραυγαί δεν πρέπει να διαρκέσουν πέραν των 45 αναφωνήσεων. Εν συνεχεία και υπό απόλυτον σιγήν των μπουλουκιών ο Πετρόμπεης θα αναγνώση την προκήρυξίν πρός τάς ξένας Αυλάς.

Μετά ταύτα οι καπεταναίοι αργά και σταθερά θα προχωρήσουν πρόςτα μπουλούκια των. Ο ιπποκόμος των θα κρατήση τούς χαλινούς και θαιππεύσουν πάλιν μεγαλοπρεπώς. Από των θέσεων των αυτών θαπαρακολουθήσουν χορούς (Καλαματιανό, Τσάμικο) που δεν πρέπει να διαρκέσουν πέραν του εικοσαλέπτου. Αφού τελειώσουν οι χοροί,αγόρια και κορίτσια θα λάβουν τάς θέσεις των εις τα μπουλούκια των και οι καπεταναίοι θα ξεκινήσουν ως ένα σώμα και με την εξής σειράν αποχωρήσεως: Κολοκοτρώνης και Πετρόμπεης μετά των μπουλουκιών των προχωρούν πρός τα άλλα δυο μπουλούκια (Παπαφλέσσα, Αναγνωσταρά-Παπατσώνη) και εις το σημείον της συναντήσεώς των τίθενται επί κεφαλής και οι πέντε καπεταναίοι και συνεχίζουν την πορείαν των διά της οδού Αριστομένους, οδού Αγίου Νικολάου,πλατείας Πετρόμπεη, οδού Μαυρομιχάλη, Φαρών διά να φθάσουν πρότου Μητροπολιτικού Οίκου πρός παρέλασιν.-

Επίσημοι:

1) Υπουργός

2) Βουλευταί

3) Νομάρχης

4) Δήμαρχος

5) Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου

6) Δημοτικόν Συμβούλιον

7) Δ/ντής Νομαρχίας

8) Φρούραρχος

9) Διοικητής Κ.Ε.Ν.

Ι0) Διοικητής Χωρ/κής

11) Γενικός Επιθ/τής Μέσης Εκπ/σεως