Του Παντελή Λεβάκου, υπ. Δρ., Τμήμα Θεολογίας ΕΚΠΑ
«Φοβερὸν τὸ ἐμπεσεῖν, εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος, οὗτος Κριτής ἐστιν, ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας, μηδεὶς εἰσέλθῃ πειράζων, τὴν πίστιν τὴν ἀμώμητον, ἀλλ’ ἐν πραότητι καὶ φόβῳ, Χριστῷ προσέλθωμεν, ἵνα λάβωμεν ἔλεον, καὶ χάριν εὕρωμεν, εἰς εὔκαιρον βοήθειαν». Οι λόγοι του ανώνυμου υμνογράφου αποτελούν ένα από τα εισαγωγικά στοιχεία της Εκκλησίας στην Αγία και Μεγάλη Δευτέρα. Πράγματι, είναι φοβερό πράγμα ο άνθρωπος να δοκιμάζει την κρίση του Θεού, επειδή Αυτός είναι Κριτής των λογισμών του νοός και των επιθυμιών της ανθρώπινης ψυχής. Ο Θεός προσκαλεί τον άνθρωπο να διατηρήσει την πίστη του αμόλυντη και με πραότητα να αγωνισθεί πνευματικά ώστε να λάβει το θείο έλεος, τη θεία χάρη και βοήθεια.
Τη θριαμβευτική και πανηγυρική είσοδο του Δεσπότη στα Ιεροσόλυμα διαδέχεται η διδασκαλία από μέρους της Εκκλησίας. Οι θεοφόροι Πατέρες όρισαν να προβάλλεται τη Μεγάλη Δευτέρα η ιστορία ενός ανθρώπου της Παλαιάς Διαθήκης, ο οποίος με πραότητα και φόβο – σεβασμό στεκόταν ενώπιον του Κριτή και ερμήνευε τις βουλές Του με γνώμονα τη σωτηρία του. Η εν λόγω μορφή είναι ο Ιωσήφ, ο δέκατος υιός του Ιακώβ, που έλαβε το προσωνύμιο «πάγκαλος» καθώς ο βίος του ήταν δοξαστικός προς τον Θεό, παρά τα δεινά που υπέστη, τόσο από τους κατά σάρκα αδελφούς του όσο κατά τα πρώτα χρόνια της παραμονής του στην Αίγυπτο.
Ο πάγκαλος Ιωσήφ δεν πόθησε την εξουσία, δεν αναζήτησε την επιρροή, δεν διεκδίκησε τη δύναμη και την απόκτηση προσωπικής περιουσίας. Αντίθετα, τα χέρια των αδελφών του αποπειράθηκαν να τον δολοφονήσουν καθώς οι ίδιοι επιθυμούσαν να αποκτήσουν επιρροή στον πατέρα τους Ιακώβ. Δεν αναζήτησε την επιρροή, αλλά παρέμεινε στη φυλακή για είκοσι χρόνια καθώς ο οινοχόος του Φαραώ επιθυμούσε να επανακτήσει τη δύναμη και την επιρροή που του έδινε το αξίωμά του. Ουδέποτε θέλησε τον προσωπικό πλουτισμό, αλλά ο Θεός τον κατέστησε εξουσιαστή της Αιγύπτου και διαχειριστή της κρατικής περιουσίας.
Ο αδύναμος και ταπεινός Ιωσήφ έθρεψε τους Εβραίους σε καιρούς πείνας και πρόθυμα συγχώρησε τους αδελφούς του, αποδεικνύοντας το μέγεθος της καλοσύνης και της ανεξικακίας του. Χωρίς κανένα ίχνος εμπάθειας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το παράδειγμα του Ιωσήφ από την Παλαιά Διαθήκη αποβαίνει διδακτικότερο από τα ουτοπικά παραδείγματα των influencers και των life coaches της προβαλλόμενης και σαφώς μη ρεαλιστικής πραγματικότητας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Πώς άλλωστε να μην είναι διδακτική η ιστορία του Ιωσήφ, όταν αυτή η μορφή αποτελεί προτύπωση του Ιησού Χριστού; Ο Ιωσήφ ταπεινώθηκε στον έσχατο βαθμό και υψώθηκε έως τον ουρανό· ο Βασιλέας της Δόξης ταπεινώθηκε έως Σταυρού και θανάτου ώστε να υψώσει τον άνθρωπο στην Ουράνια Βασιλεία.
Ο ταπεινός και πράος Ιωσήφ ελέγχει με το παράδειγμά του την ανθρώπινη αδυναμία της απόκτησης εξουσίας. Στην ευαγγελική περικοπή της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας η μητέρα των υιών Ζεβεδαίου αιτήθηκε την απόδοση εξουσίας στα τέκνα της από τον Θεό κατά την έλευση της Ουράνιας Βασιλείας. Παρόμοια, οι ιερατικές τάξεις του Ισραήλ είδαν στον πρόσωπο του Ιησού Χριστού να εξαφανίζεται η δική τους εξουσία, με συνέπεια να επιθυμούν την καταδίκη Του. Τόσο η μητέρα εκείνη, όσο και οι περιγραφόμενες ιερατικές τάξεις ήταν πνευματικά άδειοι, με συνέπεια η πνευματική ακαρπία τους να αποβαίνει ζημιογόνα.
Η απόφαση του Θεανθρώπου να ξηράνει την άκαρπη συκιά συνιστά διδασκαλία πνευματικής αφύπνισης. Η διήγηση του παγκάλου Ιωσήφ αποτελεί κάλεσμα για εμπιστοσύνη στο Θεό και υπομονή στις δοκιμασίες που άνωθεν χορηγούνται για την πνευματική μας ωφέλεια. Τέλος, το παράδειγμα του Ιωσήφ συνιστά «παράκληση» και «πρόσκληση» του Θεού προς εμάς να μην αναζητάμε την ισχύ ή την δύναμη καθώς η φθαρτή ανθρώπινη φύση δεν μας επιτρέπει την κατανόηση της εξουσίας, με συνέπεια να αλλοιωνόμαστε πνευματικά και να σκανδαλίζουμε τους αδελφούς μας με την κακή χρήση αυτής. «Ταῖς τοῦ Παγκάλου Ἰωσὴφ πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς», Αμήν!
